Thực tế của chiến tranh thời trung cổ không bao giờ tráng lệ như những trang sử thi mà hậu thế ca tụng. Nó bốc mùi phân ngựa, mùi mồ hôi chua nồng, mùi ẩm mốc của bao tải gạo dầm mưa và mùi tanh tưởi của xác súc vật chết dọc đường.
Rời Thăng Long được bảy ngày, đoàn quân lương do Lê Minh chỉ huy đã lọt thỏm giữa những dãy núi đá tai mèo trùng điệp của Thái Nguyên, hướng về phía biên ải Quảng Nguyên. Hắn nắm trong tay ba ngàn dân phu và năm trăm binh lính hộ tống, kéo theo hơn sáu trăm cỗ xe trâu và hàng ngàn gánh gồng lương thực.
Mưa phùn đầu xuân dai dẳng biến con đường độc đạo men theo triền núi thành một bãi bùn nhão nhoét sâu ngập đến đầu gối.
“Ráng sức lên! Đẩy! Đẩy mạnh vào!” Tiếng hò hét khàn đặc của đám dân phu vang lên trong màn mưa xám xịt.
Một cỗ xe lương nặng trĩu bị sụt bánh xuống hố bùn sâu hoắm. Con trâu kéo phì phò thở ra khói trắng, bốn chân run rẩy khuỵu xuống. Dân phu dùng đòn bẩy ken vào trục bánh xe, bùn non bắn tung tóe lên mặt mũi, áo tơi rách bươm. Dù roi vọt của nha lại có quất vun vút trong không khí, cỗ xe vẫn trơ trơ không nhúc nhích.
Lê Minh mặc chiếc áo vải thô màu chàm bó sát ống tay, chân đi ghè cỏ bện, lội bì bõm giữa dòng bùn lầy. Hắn không ngồi trên lưng ngựa hay kiệu có mái che như các quan đốc vận tiền nhiệm. Đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ của một tiến sĩ sử học thời hiện đại đang găm chặt vào sổ tay quân nhu bằng da dê.
“Khởi bẩm đại nhân, ba cỗ xe đi cuối lại bị gãy trục. Gạo bên trong bị nước mưa ngấm vào, bắt đầu bốc mùi chua rồi ạ!” Một viên dịch lại mặt mày tái mét chạy lại bẩm báo.
Lê Minh bước tới bên cỗ xe bị hỏng, thọc tay vào bao tải gai. Đầu ngón tay chạm vào lớp gạo dính nhớp, đã bắt đầu lên men và tỏa ra hơi ấm hầm hập. Đây là thảm họa. Nếu gạo mốc này được phát cho binh sĩ tiền phương, bệnh kiết lỵ sẽ quét sạch quân đội nhanh hơn bất kỳ mũi tên nào của giặc.
“Lập tức hạ lệnh: tất cả bao gạo bị ẩm phải dỡ xuống ngay, trải lên vải bạt hơ lửa than gián tiếp, tuyệt đối không để cháy xém. Đội hậu cần lấy số gạo chua đó nấu thành cháo đặc, thêm nhiều gừng tươi và muối hạt cho đám phu dịch ăn trước trong ngày, tuyệt đối không được đổ bỏ hoang phí!” Lê Minh dứt khoát ra lệnh.
“Nhưng… thưa đại nhân, quy chế triều đình ghi rõ, hao hụt lương thảo quá một phần mười thì Đốc vận sứ phải bồi thường bằng bổng lộc, thậm chí bị giáng chức…” Viên dịch lại ngập ngừng.
“Giữ được mạng sống của quân sĩ và phu dịch thì cái đầu của ta mới còn trên cổ. Làm theo lời ta!” Ánh mắt Lê Minh ánh lên tia nhìn sắc bén khiến viên lại run rẩy tuân lệnh ngay lập tức.
Hắn lại đi thị sát doanh trại tạm bợ bên bờ suối. Kỷ luật của đoàn quân vận chuyển tồi tệ hơn hắn tưởng tượng. Binh lính tiện đâu phóng uế đấy, nguồn nước sinh hoạt lấy ngay hạ lưu nơi súc vật tắm rửa. Không ít phu phen bắt đầu sốt run cầm cập, môi thâm tím vì ngã nước.
Lê Minh triệu tập toàn bộ các trưởng toán phu và đội trưởng cấm binh lại, rút kiếm lệnh cắm phập xuống đất bùn: “Kể từ giờ phút này, ai múc nước chưa đun sôi để uống: phạt hai mươi roi! Kẻ nào phóng uế bừa bãi gần nguồn nước: phạt ba mươi trượng, bắt đi gùi đá dọn đường! Lấy vôi bột mang theo rắc xung quanh các khu lều trại!”
Đám quân lính và phu phen xì xào, trong mắt lộ vẻ bất mãn. Bọn họ quen thói tùy tiện, cho rằng vị thư sinh kinh thành này chỉ biết làm màu mè sách vở. Giữa nơi thâm sơn cùng cốc này, cái chết rình rập trong từng hơi thở, ai hơi đâu mà đun nước uống từng ngụm?
Lê Minh hiểu rõ tâm lý đó. Hắn quay sang nhìn người lính già phụ trách đội tiên phong áp tải, người nãy giờ vẫn đứng tựa vào gốc cây nghiến già, lặng lẽ nhai trầu mà không nói một lời.