Chiều cuối đông, mưa phùn lất phất bay trên dòng sông Tô Lịch.
Rũ bỏ bộ phẩm phục Trung thư thị lang màu tím lộng lẫy và đai ngọc quyền uy, Lê Minh khoác lên mình chiếc áo vải thô màu nâu sồng đã cũ, đầu đội nón lá rách, thong thả tản bộ dọc theo con đường đất lầy lội ven phường Cầu Triền.
Hắn muốn tìm lại một chút tĩnh lặng cho tâm hồn sau những tháng ngày đấu trí căng thẳng nơi cung đình.
Đi ngang qua một quán rượu nghèo dựng tạm bợ bằng mấy thân tre và mái lá cọ xiêu vẹo, Lê Minh bỗng khựng lại. Bên trong quán, trên một chiếc bàn gỗ kênh kiệu kê sát mép nước, một người đàn ông trạc tuổi hắn, mặc chiếc áo dài chàm vá chằng vá đụp, đang ngồi gặm củ khoai lang nướng, tay kia cầm cuốn sách chữ Nho bìa rách chăm chú đọc dưới ánh sáng mờ nhạt của chiều tà.
Khuôn mặt ấy, vầng trán rộng và đôi mắt sáng chất phác ấy…
“Nguyễn Sinh huynh?” Lê Minh khẽ thốt lên.
Người đàn ông giật mình ngẩng đầu lên. Cuốn sách trên tay suýt rơi xuống đất. Hắn dụi mắt ba lần, nhìn chằm chằm vào người thanh niên áo nâu trước mặt, giọng run rẩy:
“Lê… Lê Minh?! Có phải Minh đệ không?!”
Mười phút sau, trên chiếc bàn gỗ ọp ẹp có thêm một bình rượu nếp đục và đĩa đậu phụ nướng nóng hổi.
Nguyễn Sinh — người bạn thư sinh nghèo thuở hàn vi, kẻ đã từng cùng Lê Minh chen chúc dưới mái hiên chùa Diên Hựu trong đêm Loạn Tam Vương năm 1028, chia nhau nửa củ khoai nướng để chống chọi với cái đói cắt ruột. Bảy năm qua, bão táp quan trường đã cuốn Lê Minh đi quá xa, bặt vô âm tín về người bạn cũ.
“Bảy năm rồi…” Nguyễn Sinh nâng bát rượu sứt mẻ lên, xúc động đến ứa nước mắt: “Sau loạn tam vương, ta nghe đồn đệ đã vào làm thư lại trong cung. Nhưng ta thân phận hèn mọn, thi cử lận đận, chẳng dám đến cửa quan tìm đệ… Dạo gần đây, cả kinh thành Thăng Long đều truyền tụng về một vị ‘Lê Thị lang’ quyền cao chức trọng, phá đại án Lương gia, mở khoa thi cứu vớt hàn sĩ… Ta cứ ngỡ là một vị đại nhân trùng tên trùng họ, nào ngờ… nào ngờ thật sự là đệ!”
Lê Minh mỉm cười, nụ cười hiếm hoi ấm áp như ánh nắng mùa đông:
“Nguyễn huynh chê trách đệ sao? Bảy năm qua, đệ chìm nổi giữa chốn cung đình đầy cạm bẫy, suýt mất mạng không biết bao nhiêu lần… Đến người thê tử duy nhất cũng không bảo vệ nổi.”
Nguyễn Sinh thở dài, vỗ nhẹ lên mu bàn tay gầy guộc của Lê Minh:
“Ta có nghe chuyện của Trần nương tử… Đệ khổ nhiều rồi. Minh đệ, đệ làm quan lớn, nắm giữ Thượng Phương Bảo Kiếm, bách tính ai cũng kính phục đệ. Nhưng nhìn vào mắt đệ hôm nay… ta thấy sợ.”
“Sợ?” Lê Minh thoáng giật mình: “Huynh sợ cái gì?”
“Ta thấy đôi mắt đệ không còn sự trong trẻo của chàng thư sinh nghèo ngày nào ngồi đàm đạo về Kinh Thi dưới mái chùa nữa,” Nguyễn Sinh nhìn sâu vào mắt bạn, giọng nói chân thành đến nao lòng: “Đôi mắt đệ nay lạnh quá, sâu quá, như một hồ nước không đáy chứa đầy toan tính và sát khí. Minh đệ, chốn quan trường hiểm ác như miệng cọp, đệ có còn là Lê Minh của ngày xưa không?”
Một sự im lặng ngột ngạt bao trùm chiếc quán nhỏ ven sông. Tiếng mưa rơi lộp bộp trên mái lá cọ nghe buồn thảm thiết.
Lê Minh nhìn bát rượu nếp đục trước mặt. Lời nói chất phác của Nguyễn Sinh như một mũi kim châm thẳng vào vết thương sâu kín nhất trong tâm khảm hắn. Hắn đã thắng tất cả các đối thủ chính trị, nhưng hắn đã đánh mất bản ngã thuần khiết của mình.
“Nguyễn huynh,” Lê Minh thò tay vào trong bọc áo, rút ra một nén bạc lớn và một bức danh thiếp có dấu triện Trung thư thị lang đặt lên bàn: “Huynh học rộng tài cao, chỉ vì không có thân thế mà phải đi dạy học tư thục kiếm từng bữa cháo. Cầm lấy phong thư này đến bộ Lễ, đệ sẽ tiến cử huynh một chức quan huyện thừa…”
Nguyễn Sinh nhìn nén bạc và bức danh thiếp, rồi từ từ đẩy nhẹ chúng về phía Lê Minh. Hắn lắc đầu, trên môi nở nụ cười thanh thản:
“Minh đệ, lòng tốt của đệ ta xin ghi nhận. Nhưng ta là kẻ vụng về, tính tình thẳng thắn, không quen luồn cúi, cũng không có mưu sâu kế hiểm để sinh tồn nơi quan trường. Ta chỉ muốn làm một ông đồ nghèo, dạy cho lũ trẻ xóm ven sông biết đọc chữ, biết đạo làm người… Như thế, đêm về ta ngủ được một giấc an lành.”
Nguyễn Sinh đứng dậy, vái một lạy từ biệt:
“Lê đại nhân, đa tạ bữa rượu hôm nay. Kính chúc đại nhân một đời bình an, giữ vững sơ tâm vì nước vì dân thuở ban đầu.”
Bóng dáng người thư sinh nghèo khuất dần sau màn mưa phùn xám xịt của Thăng Long.
Lê Minh ngồi lại một mình bên bàn rượu cạn. Hắn hiểu rằng, cánh cửa dẫn về thế giới bình dị, thanh thản thuở xưa đã vĩnh viễn đóng sập sau lưng hắn. Khoảng cách giữa hắn và Nguyễn Sinh nay đã là hai thế giới tách biệt muôn trùng. Kẻ bước lên đài cao quyền lực để gánh vác giang sơn phải chấp nhận một điều cay đắng nhất: Cô độc tuyệt đối đến tận cùng sinh mệnh.